Džamije u Jajcu: Ženska džamija i Džamija Esme sultanije – jedina džamija nazvana po ženi

Džamije u Jajcu: Ženska džamija i Džamija Esme sultanije – jedina džamija nazvana po ženi

 U Jajcu postoje dvije džamije sa zanimljivim pričama. Ovaj grad koji jedini ima vodopad u svom centru, ima džamiju koja nosi naziv Ženska džamija i jedinu veliku džamiju u Evropi koja je u tom periodu izgrađena, a da je nosila naziv po ženi – Esmi sulatniji.

Anadolu agency donosi priču o ženskoj džamiji. Dizdareva ili Ženska džamija koja se nalazi u gornjem dijelu grada Jajca u Gornjoj Mahali, pažnju posjetilaca tog historijski izuzetno značajnog bosanskohercegovačkog grada plijeni najprije nedostatkom munare, što je prava rijetkost na ovim prostorima, a potom i svojim imenom, za koje se veže nekoliko pripovijedanja.

Ženska (Dizdareva) džamija, Jajce, BiH

Ženska (Dizdareva) džamija, Jajce, BiH

Nalazi se neposredno pored jajačke citadele, a dao ju je sagraditi Sulejman-beg Kulenović 1812/1813. godine tako da ova bogomolja duže od 200 godina krasi krajevski grad Jajce. Nekada su u njoj ibadetile samo žene, što nije slučaj i danas.

Podatak o godini izgradnje nalazio se na tarihu iznad portala koji se zadržao do 1992. godine, odnosno do početka rata u Bosni i Hercegovini u kojem je ova, kao i mnoge druge džamije, devastirana. Dizdareva džamija u Jajcu spada u tip centralnih jednospratnih džamija bez sofa i bez munare, sa zidanom kupolom koja je skrivena šatorastim četverostrešnim krovom, što nije čest slučaj u Bosni i Hercegovini, prenosi Anadolu Agency.

Džamija Esme-sultanije, Jajce, BiH

Džamija Esme-sultanije, Jajce, BiH

Iz knjige “Zabilježene – Žene i javni život” donosimo i priču o džamiji Esme sultanije – jedina džamija u Evropi izgrađena u tom periodu, koja je nosila ime po ženi: “U Jajcu postoji legenda o Esmi sultaniji, po kojoj nosi ime najveća gradska džamija. Iako postoji nekoliko varijanti, osnovna linija priče je ova: Esma, kćerka sultana, strašno se razboljela i danima je ležala u postelji. Sultan je slao po ljekare i vračeve u cijelom carstvu, ali je sve bivalo uzalud i sultaniji je bivalo gore iz dana u dan. Sve dok joj jedan hodža nije rekao da treba da sagradi džamiju i most na mjestu gdje se dvije rijeke spajaju u jednu. Izaslanici su tragali po carstvu i u Bosni otkrili grad Jajce u kojem se jedna rijeka ulijeva u drugu, čineći vodopad i to im se učinilo kao savršeno mjesto. Došli su sultaniji i nakon što su joj rekli da su pronašli mjesto, ona je skinula jednu naušnicu iz uha (jer je toliko bila vrijedna) i od nje su sagradili džamiju i mostove. Zato se džamija zove Džamija Esme sultanije.

Interesantno je kako se ova naracija mijenjala kroz usmenu predaju i kako su joj dodavani određeni lokalni elementi. Danas je nemoguće utvrditi koliko je od toga istina, no Esma sultanija je svakako bila historijska ličnost. Bila je kćerka sultana Ahmeda III koji je vladao u periodu od 1703. do 1730. godine, i sestra sultana Mustafe II koji ga je naslijedio.  Rođena je 14. marta 1726. i živjela do 1788. godine.

Udala se za otomanskog vezira Mehmed-pašu Muhsinovića koji je u dva navrata bio bosanski namjesnik, a u jednom od ta dva perioda Esmi je mogao finansijski pomoći gradnju džamije. Esma sultanija je, inače, uglavnom poznata kao kćerka / sestra / supruga i o njoj samoj se veoma malo zna. Otomanska genealoška stabla su uglavnom opisivana po muškoj liniji i ako je išta i zapisano o ženskoj još i danas je mali broj tih tekstova preveden na bosanski ili engleski jezik.

Istraživanje o Esmi otežala je i činjenica da su postojale još najmanje dvije Esme sultanije koje su živjele poslije Esme o kojoj je ovdje riječ, i o objema postoji više historijskih zapisa. Prva Esma (1778–1848) je bila kćerka Abdul Hamida I (njen je mauzolej u Istanbulu), a druga Esma (1873–1899) kćerka Abdulaziza (danas je po njoj nazvan kulturni centar u Istanbulu).

O Esminom mužu također ne postoje značajniji tekstovi, kako u turskim tako ni u domaćim izvorima, što ni ne čudi s obzirom na broj turskih namjesnika u Bosni.

Međutim, ono što danas na svoj način priča priču o njoj jeste svakako džamija Esme sultanije, smještena u samom centru grada Jajca. Pretpostavlja se da je izgrađena 1770. godine,  iako historijski izvori variraju, ali ako uzmemo tu godinu kao tačnu, gradnja džamije se desila za vrijeme drugog perioda namjesništva Esminog muža. Ovo isto tako znači da je, ako je legenda tačna, Esma ozdravila jer je nakon izgradnje džamije živjela još punih osamnaest godina. Jedina je velika džamija u ovom dijelu svijeta koja je ime dobila po ženi, a arhitektonski svjedoči o svojoj ženskosti i munarom koja joj se nalazi na lijevoj, umjesto desnoj strani, što je pravilo pri gradnji džamija. Srušena je tokom okupacije 1993.godine, ali je obnovljena u potpuno vjerodostojnom maniru i danas postoji u istom obliku u kojem je i sagrađena. Esma sultanija je do sada bila relativno nepoznata ljudima van Jajca i okoline, a sultanija, legenda o njoj, kao i džamija pričaju priču koja nadahnjuje.”

© Divithana, 2013